Гетерофункционалдық қосылыстар | Скачать Материал

Гетерофункционалдық қосылыстар | Скачать Материал Реферат
Содержание
  1. . Бақылау сұрақтары:
  2. . Амин қышқылдары
  3. . Салханова С.Н. және т.б. Биоорганикалық химия пәнінен оқу әдістемелік кешен, 2021. 2. Сейітқалиев Қ.С. Органикалық химия. – Алматы, 1993. 3. Тюкавки
  4. . Амин қышқылдары
  5. . Пептидтердің түзілуі.
  6. . Гли-Вал-Фен (глицилвалилфенилаланин) трипептидінің түзілуі
  7. . Көмірсулар:
  8. . Қөмірсулар
  9. . Көмірсулардың жіктелуі
  10. . Моносахаридтер
  11. . Дисахаридтер
  12. Гетерофункционалды қосылыстар
  13. Дәрістің мақсаты:
  14. . Дисахаридтер
  15. . Липидтер
  16. . Липидтердiң құрамында кездесетiн ЖМҚ
  17. . Полиқанықпаған ЖМҚ
  18. . Кейбір май құрамындағы аса маңызды майлы қышқылдардың мөлшері (жалпы мөлшерінің %)
  19. . Полиқанықпаған май қышқылдарының атқаратын функциясы:
  20. . ТАГ құрамына кіретін қышқылдар
  21. Гетерофункционалды қосылыстар
  22. . Майлардың (ТАГ) негізгі функциясы
  23. . Күрделi липидтер — фосфоглицеридтер
  24. . Фосфолипидтердің функциялары
  25. . Нуклеин қышқылдары
  26. Гетерофункционалды қосылыстар
  27. Полифункциональды (гетерофункциональды) топтар және оларға сәйкес биоорганикалық қосылыстар
  28. . АТФ – аденозинтрифосфат
  29. . Нуклеотидтер Маңызы
  30. . Нуклеотидтер Маңызы
  31. Гетерофункционалды қосылыстар
  32. Оксиқышқылдар және алу жолдары
  33. Гетерофункционалды қосылыстар
  34. Оксиқышқылдардың қасиеттері және жеке өкілдері
  35. Альдегидоқышқылдар және олардың қасиеттері, жеке өкілдері
  36. Ақуыздар
  37. Амин қышқылдары
  38. Полифункционалды (гетерофункциональды) биоорганикалық қосылыстардың биологиялық маңызы
  39. Гетерофункционалды органикалық — презентация на 🎓
  40. Оңтүстік қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы перезентация тақырыбы гетерофункционалды
  41. Органикалық химияны көмірсутектің (сн) құрамына периодты жүйедегі барлық элементтер кіретін туындылардың химиясы деп қарастырамыз. органикалық химияның бөлек пән болуына бірнеше себептер бар.  1. органикалық заттың өте көп түрлілігі. қазіргі кезде бірнеше миллиондаған қосылыстар белгілі, ал неорганикалық қосылыстар саны небары бірнеше ондаған мыңға жетеді. 2. органикалық заттарды неорганикалық заттардан физикалық қасиеттері жағынан айырмашылық болуы. органикалық қосылыстар әдетте неорганикалық қосылыстарға қарағанда тұрақсыздау, тотығуы, жануы оңай. 3. органикалық реакцияның өнімінің шығымының аз болуы. 4. органикалық заттардың практикада көп қолданылуы. органикалық қосылыстардың жіктелуі. органикалық заттарды кластарға бірнеше түрде бөледі. органикалық қосылыстардың жіктелуі негізінде олардың құрылысы — көміртек қаңқасы –жатыр. органикалық қосылыстардың белгілі бір ретпен өзара химиялық байланысқан с атомдарынан с қаңқасы деп атайды. і. с қаңқасы типіне байланысты қосылыстар 2 топқа бөлінеді. 1) ашық тізбекті ациклді қосылыстар. 2) циклді, тұйық тізбекті қосылыстар. ациклді қаңқа нормаль және изоқұрылысты болуы мүмкін. нормаль → с – с – с – с и зо → с – с – с – с  с  а циклді қосылыстар (май қатары) қаныққан, қанықпаған болып екіге бөлінеді. тұйық тізбекті циклді қосылыстар к арбо циклді және гетероциклді (циклі с тек атомдардан және басқа алициклді арендер элементтерден n,o,s,p және т.б. құралған) (цикл3 тек с атомынан құрылған)  h 2c — ch2  h2c — ch2 n пиридин іі. органикалық қосылыстардың құрамындағы басқа элементтерге байланысты бөлу. ііі. атомдар арасындағы химиялық байланыстарға қарап бөлу (қаныққан, қанықпаған). іv. функциональді топтарға қарап кластарға бөлуге болады.  функционалды топ деп заттардың қандай топқа жататынын және олардың қандай негізгі химиялық қасиеттерін сипаттайтын атом немесе атом тобын айтамыз. органикалық заттардың молекулада бірнеше функционалдық топтар болуы мүмкін. егер ондай топтар бірдей болса, ( 2 галоген) (3 гидроксил тобы) онда олар полифункционалды деп аталады. егер бірнеше әр түрлі функционалды топ болса, гетерофункционалды деп аталады. ch2 — nh2  ch2 — он этаноламин.  көмірсутектер ациклді қосылыстар циклді  н ормаль изотізбек карбоциклді гетероциклді қаныққан қанықпаған алициклді арендер (ерекше  (алкандар) аромат қасиет көр-ді) тұйық тізбегінде тек көміртек атомдары ғана емес, басқа да элементтердің, атомдары бар қосылыстарды гетероциклді қосылыстар деп атайды. гетероциклді системалар мейлінше әр алуан. ең кемінде екі коваленттік байланыс түзуге кабілетті кез келген атом теория жүзінде сақина құруға қатынаса алады. оттек, күкірт және азоттың циклдік қосылыстары ең жақсы зерттелген және кеңген таралған. көміртекпен бірге цикл құруга қатынасатын элементтер гетероатомдар деп аталады. олардың санына сәйкес моно-, ди-немесе үш- және т. б. гетероатомдық сақиналарды айырады. гетероциклдердің құрамында үш, төрт, бес, алты және атомдардың одан да көп саны бола алады. карбоциклдік қосылыстар сияқты бес және алты мүшелі гетероциклдер өте берік келеді. мүмкін болатын гетероциклді системалардың саны орі карай коиденсацияланған ядролары бар гстероциклдердің болуына байланысты өседі. гетероциклді қосылыстардың табиғатта кеңінен таралуы (витаминдер, алкалоидтер, пигменттер және жануарлар мен өсімдік клеткаларының басқа да құрам бөліктері түрінде), олардың биологиялык. процестердегі маңызды ролі, сондай-ақ ауыл шаруашылығы қалдыктарынан және көмірді кокстеу өнімдерінің ұшқыш бөлігінен алу мүмкіндігі қосылыстардың бұл класын тиянақты зерттеу қажеттігін тудырады. қасиеттері бойынша май қатарының қосылыстарына жақьн кейбір гетероциклді қосылыстар алдыңғылармен бірге қарастырылган-ды, мысалы этилен тотығы, лактондар, екі негізді кышқылдардың ангидридтері, цианур қышқылы және т. б. бүл косылыстар ашык тізбекті косылыстардан оңай түзіледі және сакшіа үзілгенде қайтадап оларга оңаіі айналады. химиялық жәпе физикалық қасистінде үлкенірек немесе кішірек дәрежеде ароматик сипат байқататын, яғнн қа-систтері бойынша бензолға ұқсас гетероциклді қосылыстар оргаішкалық қосылыстардың басқа типтеріиен жеке карастырылады. ароматик сипаты бар өте қарапайым гетероциклді косылыстар— фуран (і),тиофен (ii) және пиррол (iii):  бензол сияқты бұл гетероциклдердің қосып алу реакцпяларынан гөрі орьн басу реакцияларына бейімдірек келеді. олар бензолга тән байырғы галогендеу, сульфолау, иитрлеу, фридель— крафтс реакциясына және т. б. реакцияларға туседі. тотықсыздапдыргыштар мен тотықтырғыштардын, әсеріпе мейлінше төзімді. химиялық тұрғыдан көрсетілген ерекшеліктер сакинналарда гетероатомның электрондық жұбы және π-байланыстардың екі электропдық жүбынан тұратьш электрондық секстеттің бар болуымен анықталады. алты р-электрондар бензолдағы сияқты ортак электрондық бұлт құрады, мысалы фуран үшін: қосарланудың нәтижесінде сақина жазықтық күйге түседі, жай байланыстар қысқарады. ренгенографиялық зерттеулер фуран, тиофен және пиррол молекулаларындағы атомаралық қашықтықтардың келесі мәндерін береді. с — с қашықтығыпың қыскаруы (әдоткі мөлшері 1,5,4,а са-лыстырғанда) циклде байланыстардыц қосарлапуьшыц бар екен- дігін дәлелденді. алайда бензол молекуласы және бес мүшелі гетероциклдер молекулаларыидағы электрондар секстеттерінін, тұрақтылығы әр турлі. мысалы, тиофенде орын басу реакциялары бензолдағыдан гөрі оңайырақ өтеді. пиррол мен фуранда ароматик қа-сиет әлсіздік сипат көрсетеді. фуран қосылу реакцияларында әдеткі алифатик диендер сияқты болады. оның π-электрондар секстстіиін. шамалы тұрақтылығы сақина ашуга бейімділігінен де көрінеді. көптеген гетероциклдер үшін гетероатомдардың алмасу реак-иіялары тән. мұндай реакцпялар ароматик қосылыстар үшін юлгісіз. жалғыз гетероатомы бар гетероциклдерде нөмірлеуді сол гетероатомнан бастайды. циклде бірнеше гетероатомдар болғанда оларды келесі рет-еи белгілейді: о, s, n. өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар: 1. гетероциклді қосылыстарға анықтама беріңіз? 2. гетероциклдерге сипаттама беріңіз? № 2 дәріс. гетероциклдердің‚ полициклдердің номенклатурасы. қанықпаған гетероциклдердің ароматтылығы. дәріс жоспары: 1. гетероциклдердің‚ полициклдердің номенклатурасы. 2. қанықпаған гетероциклдердің ароматтылығы. бес мушелі гетероциклдерде 2 жоне 5-қалыптарды а, а’ деп, л 3 және 4 — р, р’ ден жиі белгілейді. алты мүшелі гетероцикл-ерде 2 және 6-қалыптарды— re, а’, 3 және 5 — р, р’ 4-қалып-ы — ү деп белгілейді. егер nh топтары мен үшіншілік азоты ар болса, 1 цифрымен н белгілепеді, япш мьшадай тәртіп сакілады: о, s, nh, n. кондепсацияланған циклдері бар косылыстар үшін одетте арнаулы атауларды (кумарон, индол, акридин және т. б.) пайдаланады. бірақ бұл қосылыстарды олардың молекулаларын құратын циклдер бойынша да атауға болады. үшін гетероциклдің атауының алдына бензо, нафто жэ- т. б. қосымшалар қойылады, олар екінші гетероциклді емес эмга сәйкес  егер конденсацияланған системаларда гетероатом циклдер конденсацияланатын орнымен қатар орналаспаса, нөмірлеу сол орнымен катар атомнан басталады да, гетероатом ең темен цифрға ие болатындай етіп жүргзіледі: егер гетероцикл екі жагынан екі карбоциклді ядролармен болса, онда нөмірлеу гетероатом ең жоғары цифрға не болатындай етіп өткізіледі: циклді қосылыстардың аттарын «цикло-» деген сөз қосылып май қатары көмірсутектерінің аттары тәрізді етіліп жасалады. мысалы, бутилен окисі h 2c — o  h2c — ch2  бутилен окисі  алу әдістері:
  42.   Мырышты дигалогенмен әрекеттестіріп туындыларын галогенсіздендіру жатады.
  43.   Дигалоген туындылардың натриймалон эфирімен әрекеттестіру арқылы
  44.   Галоген сутегінің галогенкарбонилді қосылыстан бөлінуі
  45.   Екі негізді қышқылдардың тұздарын декарбоксилирлеу
  46.   Күрделі эфирлік конденсациялау арқылы
  47. Химиялық қасиеттері.
  48.   Сутектендіру
  49.   Галогендіру
  50.   Галогенді сутектердің әрекеті

. Бақылау сұрақтары:

Полифункционалды (гетерофункциональды)

биоорганикалық қосылыстарға қандай қосылыстар

жатады?


Оксиқышқылдар дегеніміз қандай қосылыстар?

Альдегидоқышқылдар мен кетоқышқылдар қандай

қосылыстар?


Альдегидоқышқылдар мен кетоқышқылдардың

құрылымында қандай айырмашылық бар?

Полифункционалды (гетерофункциональды)

биоорганикалық қосылыстар жүйелік

номенклатура бойынша қалай аталады?

. Амин қышқылдары

• Амин қышқылдарының түрлері:

• Алмастырылмайтын (валин, лейцин, изолейцин,

фенилаланин, триптофан, треонин, метионин,

лизин);

• Шартты түрде алмастырылатын (аргинин және

гистидин);

• Алмастырылатын (аланин, аспарагин, аспарагин

қышқылы, глицин (гликокол), серин, глутамин,

глутамин қышқылы, цистеин (цистин), пролин,

тирозин.

. Салханова С.Н. және т.б. Биоорганикалық химия пәнінен оқу әдістемелік кешен, 2021. 2. Сейітқалиев Қ.С. Органикалық химия. – Алматы, 1993. 3. Тюкавки

Әдебиеттер:

1.Салханова С.Н. және т.б. Биоорганикалық химия пәнінен

оқу әдістемелік кешен, 2021.

2. Сейітқалиев Қ.С. Органикалық химия. – Алматы, 1993.

3. Тюкавкина Н.А., Бауков Ю.А. Биоорганическая химия.М.: Медицина, 2005.

Тапсырма:

«Полифункционалды (гетерофункциональды)

биоорганикалық қосылыстар» тақырыбы бойынша

тест тапсырмаларын тәжірбиелік сабаққа жазып

келу.


Зейін қойып тыңдағандарыңызға рахмет!

. Амин қышқылдары

• Асмастырылмайтын аминқышқылдары адам

организмінде синтезделмейді, бірақ өмірлік маңызды

заттар болып табылады.

• Олар тағаммен бірге ағзаға түсіп отыруы қажет.


Жетіспеген жағдайда организмнің өсуі және дамуы

тежеледі.

• Асмастырылмайтын аминқышқылдарының тағамдық

ақуыздағы оптималды мөлшері адамның жасына,

жынысына, кісібіне және басқа жағдайларға

байланысты болады.

• Асмастырылатын аминқышқылдары адам

организмінде синтезделеді.

. Пептидтердің түзілуі.

• α-аминқышқылдарының молекулаішілік

әрекеттесуінің нәтижесінде пептидтер түзіледі.

• Екі α-аминқышқылдары әрекеттескенде дипептид

түзіледі.

• Үш α-аминқышқылдары әрекеттессе трипептид

түзіледі және т.б.

. Гли-Вал-Фен (глицилвалилфенилаланин) трипептидінің түзілуі

–2 Н2О

. Көмірсулар:

− фотосинтездің бірінші өнімдері болғандықтан

бейорганикалық және органикалық заттарды

байланыстырады;

− белоктармен, липидтермен қосылып күрделі жоғары

молекулалы комплекстер түзеді;

− ыдырағанда көп мөлшерде энергия бөлініп шығады;

− биоорганикалық қосылыстардың құрамында

кездеседі: нуклеин қышқылдарының, коферменттер,

витаминдердің және т.б.

Рефераты:  Советский коллаборацонизм в годы Великой Отечественной войны | Рефераты KM.RU

. Қөмірсулар

• Полисахаридтер – жоғары молекулалы көмірсуларбиополимерлер.

• Функционалдық қасиеттері бойынша олар 3 топқа бөлінеді:

• 1) құрылымдық полисахаридтер жасушалар органдарының

беріктігін қамтамасыз етеді;

• 2) Суда еритін полисахаридтер жоғары гидратталған және

жасушаның, тіндердің құрғап кетуінен сақтайды;

• 3) Резервті полисахаридтер энергетикалық ресурс ретінде

қызмет етеді, соның нәтижесінде керек кезінде жасушалық

«жанармай» болып табылатын моносахаридтер организмге

түседі.

• Полимерлік табиғатына байланысты резервті полисахаридтер

осмотикалық белсенді емес және сондықтан жасушада көп

мөлшерде жиналуы мүмкін.

. Көмірсулардың жіктелуі

Көмірсулар

Моносахаридтер

гидролизденбейді


Дисахаридтер

гидролизденеді

Полисахаридтер

гидролизденеді

. Моносахаридтер

көміртегі

атомдарының

санына қарай


Пентоздар:

рибоза

дезоксирибоза

Гексоздар:

глюкоза

галактоза

фруктоза

карбонил

тобына қарай


Альдоздар :

глюкоза

манноза

рибоза


Кетоздар:

фруктоза

. Дисахаридтер

Дисахаридтер

тотықсызданатын:

мальтоза

лактоза

целлюлоза

тотықсызданбайтын:

сахароза

Гетерофункционалды қосылыстар

• Жасушаларда, тіндерде, ағзада метаболизм

барысында түзілетін заттарды метаболиттер деп

атайды.

• Метаболизм – яғни зат алмасу процессі.

• Биологиялық процесстерде негізінен

гетерофункционалды қосылыстар қатысады.

• Құрамында екі немесе одан да көп табиғаты әртүрлі

функционалдық топтары бар органикалық

қосылыстар.

Дәрістің мақсаты:

Пофлиункционалды биоорганикалық қосылыстар:

оксиқышқылдар, альдегидо- және кетоқышқылдарының химиялық құрылымы және жіктелуі, қасиеттері

биологиялық қызметі туралы жалпы түсінік беру.

Негізі терминдер:


ПОЛИФУНКЦИОНАЛЬДЫ

(ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛЬДЫ)

БИООРГАНИКАЛЫҚ


ҚОСЫЛЫСТАР (ОКСИҚЫШҚЫЛДАР, АЛЬДЕГИДО- ЖӘНЕ КЕТОҚЫШҚЫЛДАРЫ),

ГИРОДСИЛЬДІ (ОКСИ-) ЖӘНЕ КАРБОНИЛЬДІ (ОКСО-) ТОПТАР, ГЛИКОЛЬ

(ОКСИЭТАН),


СҮТ

(α-ОКСИПРОПАН),

γ-ОКСИМАЙ

(γ-ОКСИБУТАН),


АЛМА

(ОКСИЯНТАРЬ), ЛИМОН (2-ОКСИПРОПАН 1,2,3-ҮШКАРБОН), ШАРАП (α,αʹДИОКСИЯНТАРЬ) ҚЫШҚЫЛДАРЫ, ГЛИОКСАЛЬ, ПИРОЖҮЗІМ, α-КЕТОГЛУТАРЬ,

АЦЕТОСІРКЕ ҚЫШҚЫЛДАРЫ.

. Дисахаридтер

Полисахаридтер

Дисахаридтер

Гетеро-

Гомополисахаридтер:


Крахмал

Гликоген

Целлюлоза

полисахаридтер:


Гепарин

Хондроитинсульфаттар

Гиалурон қышқылы

. Липидтер

• Липидтер гректің “lіpos”- май деген сөзінен шыққан.

• Липидтер спирт пен май қышқылдарынан түзiлген,

күрделi эфирлерге жатады.


Липидтер

Сабынданатын

Сабынданбайтын

. Липидтердiң құрамында кездесетiн ЖМҚ

• Олар тармақталмаған тiзбектi, көмiртегi атомының

саны жұп 16,18, 20 көмiртегi атомы болады.

• ЖМҚ қаныққан және қанықпаған болады.

• Табиғи қанықпаған май қышқылдары цисконфигурацияда кездеседі.

. Полиқанықпаған ЖМҚ

• Екi, үш және одан да көп қос байланыстары бар

жоғары май қышқылдары адам ағзасында

синтезделмейдi (F — витаминдерге жатқызады).

• Оларды – тамақтың құрамына енгiзу қажет.


Сондықтан ондай май қышқылдарын (линоль,

линолен, арахидон) алмастырылмайтын май

қышқылдары немесе эссенциалды (Essential Fatty


Acid) деп атайды.

• Дәрі ретінде эссенциале Форте Н (капсулада) және

эссенциале Н (ампулада) пайдаланады.

. Кейбір май құрамындағы аса маңызды майлы қышқылдардың мөлшері (жалпы мөлшерінің %)

Өсімдік

майлар

Қышқылдар


Пальмитин

Стеарин

Олеин


Линоль

Линолен

Соя Күнбағыс Зәйтүн

майы

майы

майы


Жүгері

майы

Зығыр

майы

. Полиқанықпаған май қышқылдарының атқаратын функциясы:

1.Биологиялық мембрананың құрамына кіре

отырып, оның сұйықтық күйін қамтамасыз етеді.

2.Антиатерогенді эффекті көрсетеді. Холестериннің

ерігіштігін арттырады, атеросклероздың пайда

болуын тежейді.

3.Қанның ұюын төмендетеді және тромб түзілуін

тежейді.

4.Ағзаның қорғаныс функциясын күшейтіп әртүрлі

инфекциялық ауруларға төзімділігін арттырады.

5.Кейбір биологиялық активті заттардың негізін

салады. (Арахидон қышқылынан

простагландиндер түзiледi. Бұл кiші молекулалы

биореттегiштер болып есептеледi.)

Жай липидтер — ТАГ

ТАГ жай және аралас болып бөлiнедi.

Жай ТАГ глицерин және бiркелкi ЖМҚ тұрады.

Аралас ТАГ глицерин мен әртүрлi ЖМҚ тұрады.


Майлардың физикалық, химиялық қасиеттерi олардың

құрамындағы жоғары май қышқылдарының түрiне

тәуелдi.

Егер құрамында қаныққан ЖМҚ болса, ондай майлар

қатты, t балқу жоғары.


Егер майдың құрамында қанықпаған ЖМҚ болса, ондай

майлар сұйық.

. ТАГ құрамына кіретін қышқылдар

Жай липидтер — ТАГ

• Мысалы, адам ағзасында майдың құрамында 70%тай олеин қышқылы бар.

• Бұл майдың балқу t – 14 Со, сондықтан (36о-37оС)

дененiң температурасында май сұйық түрiнде

болады.


CH2OCO

C15H31

CH2OCO C17H33

CHOCO


C15H31

CHOCO

CH2OCO


C15H31

жай қатты май

CH2OCO


C15H31

C17H33

аралас сұйық май

1,2,3-трипальмитоилглицерин 1,3-диолеил-2-пальмитоилглицерин

трипальмитин

1,3-диолео-2-пальмитин

Гетерофункционалды қосылыстар

Гетерофункционалдық қосылыстардағы функционалдық топтардың

кейбір тіркесу түрлері.

Гетерофункционалды қосылыстар

• Гетерофункионалды қосылыстарға жай

биомолекулар жатады: амин спирттері

аминофенолдар, гидрокси-, амин-, оксоқышқылдары,

моносахаридтер, пурин мен пиримидин негіздері,

витаминдер, гормондар және т.б.

• Осы қосылыстардан жоғарғы молекулалы

органикалық заттар құрылады: полисахаридтер,

нуклеин қышқылдары, ақуыздар және т.б.

. Майлардың (ТАГ) негізгі функциясы


Энергия көзі. 1 г ТАГ толық тотыққанда 38,9 кДж энергия

бөлінеді, ал осыған тең мөлшердегі глюкоза тотыққанда 17,2

кДж энергия ғана бөліп шығарады.


Эндогенді судың көзі (биологиялық тотығу процесстерінен

түзілетін су). 100 г май толық тотыққанда 107 г эндогенді су

түзіледі.

Еріткіштік функциясы. Майда еритін витаминдер, ТАГ және

басқа да липидтердің көмегімен қанға сіңіріледі. Сондықтан

липидтердің сіңірілуі бұзылса витаминдердің сіңірілуі де

тежеліп, сәйкес гиповитаминозды немесе авитаминозды келтіріп

шығарады.


Дене температурасын тұрақты ұстауға қатысады.

Ішкі құрылыстарды (жүрек, бүйрек) механикалық зақымдалудан

қорғайды.

. Күрделi липидтер — фосфоглицеридтер

Күрделi липидтер фосфоглицеридтер

фосфатид қышқылы

фосфатидилсерин

. Фосфолипидтердің функциялары

1. Құрылымдық қызметі (биологиялық мембрананың

құрамына кіреді)

2. Суда ерімейтін липидтерді тасымалдауға қатысады,

эмульгатор болып табылады

3. Қаннның ұюында маңызды роль атқарады (кефалин)

4. Липотропты қасиет көрсетеді (бауырды май басудан

сақтайды)

Мембрананың құрылысы

фосфолипидтер

. Нуклеин қышқылдары

Нуклеин қышқылдары — бұл биополимерлер,

гидролизденгенде

• пуриндi, пиримидиндi негiздерiн,

• пентозалар (β-Д-рибофураноза, β-Ддезоксирибоза)

• фосфор қышқылын

түзетiн жоғары молекулалық органикалық

қосылыстар.


Нуклеин қышқылдарында кездеседi:

• пуриндi негiздер: аденин (A), гуанин (Г),

• пиримидиндi негiздер: урацил (У), тимин (Т),

цитозин (Ц)

ДНК

Аденин, А

Гуанин, Г

Пуриндер


Пиримидиндер

Тимин, Т

Цитозин, Ц

РНК


ДНК

Аденин, А

Гуанин, Г

Пуриндер


Пиримидиндер

Тимин, ТУ

Урацил,

метил тобын

алыптастадық


Цитозин, Ц

Нуклеотид

3 бөліктен құралады

азотты негіз

фосфат


Қүрделі-эфирлік

байланыс

N-гликозидтік

байланыс

қант (дезоксирибоза)


Аденозин-5/-фосфат,

5/-аденил қышқылы

Қант

Рибоза

Қант

2’ —

дезоксирибоза

Фосфат

Азотты

негіз

нуклеотидтің келесі тізбегі

Гетерофункционалды қосылыстар

• Гетерофункционалды қосылыстардан дәрілер де

алынады:

• Салицил қышқылы және олардың

туындылары(ацетилсалицил қышқылы,

метилсалицилат, салол)

• Сульфаниламидтік трепараттары (стрептоцид)

• Пара-аминобензой қышқылының туындылары

(новакаин, анестезин) және т.б.

Полифункциональды (гетерофункциональды) топтар және оларға сәйкес биоорганикалық қосылыстар

Молекуласында әр түрлі функциональды топтары бар

биоорганикалық қосылыстарды гетерофункциональды қосылыстар

деп атайды. Оларға:

Функциональды топтар


Қосылыстардың атауы

− ОН

−СООН

Оксиқышқылдар

(гидроксиқышқылдар)

˃С=О

−СООН


Оксоқышқылдар

(Альдегидоқышқылдар,

кетоқышқылдар)

−NH2

−СООН


Аминқышқылдары

−NH2

− ОН


Аминоспирттер

− ОН

˃С=О

Көмірсулар

(гидроксиальдегидтер,

гидроксикетондар)

. АТФ – аденозинтрифосфат

Аденин

Макроэргтік байланыс

рибонуклеотид

. Нуклеотидтер Маңызы

• Екiншi, үшiншi фосфор қышқылдарының қалдықтары

жоғары энергиялық байланыстармен байланысқан –

макроэргтiк.

• Олар үзiлгенде 29,2 – 37,6 кДж энергия бөлiнiп

шығады, күрделі-эфирлік байланыс үзiлсе — 8,3 – 12,5

кДж, яғни үш есе көп,

• сондықтан мононуклеозидтердiң

нуклеозиддифосфат, нуклеозидтрифосфат

туындылары энергияның қоры, көзi болып саналады

• және олар фосфор қышқылы қалдығының қоры, көзi

болып есептеледi.

. Нуклеотидтер Маңызы

• Нуклеозиддифосфаттар, нуклеозидтрифосфаттар

коферменттiң құрамында болуы немесе өздерi

кофермент ретiнде болуы мүмкiн.

• Мысалы олар кофермент А-ның және тотығутотықсыздану ферменттерiнiң коферменттерi НАД ,


НАДФ -тың құрамына кiредi.

ДНК-ның бiрiншi реттiк құрылымы:

NH2


O CH2

NH2

CH2


CH2

NH2

H3C

CH2

Гетерофункционалды қосылыстар

• Функционал топтың орналасыун халықаралық

номенклатура бойынша (цифрмен) көрсетеді, ал

рационалды номенклатура бойынша грек әріптерін

қолданылады.

• Грек алфавитінің әріптері карбоксил тобына жақын

көміртектен, яғни С-2 атомынан санау басталады.

4 3 2 1


С – С – С – С – ОН

γ β α ||

Оксиқышқылдар және алу жолдары

Молекуласында спирттік гидроксил (окси топ) және карбоксил топтары бар

биоорганикалық қосылыстар оксиқышқылдар деп аталады.


Оксикарбон қышқылдарының негізділігін карбоксил топтарының, ал

атомдылығын гидроксил топтарының саны анықтайды. Мысалы: СН3–

СН(ОН)–СООН — сүт қышқылы, бір негізді екі атомды қышқыл, НООС–

С(ОН)–СН2–СООН — алма қышқылы, екі негізді, үш атомды қышқыл, т.б.


Жүйелік номенклатура бойынша карбон қышқылының атауына окси- сөзі

(префиксі) қосылып аталады, мысалы:

СН2(ОН)− СООН


СН3− СН2(ОН)− СООН

α-оксисірке қышқылы

гликоль қышқылы

α-оксипропион қышқылы

сүт қышқылы


Алу жолдары:

Рефераты:  Сенсорика и элементы робототехники — презентация на 🎓

1. Гликольдерді тотықтыру арқылы:

СН2(ОН)−СН2(ОН) О2 → СН2(ОН)− СООН

2. Ферменттердің қатысында қаныққан карбон қышқылдарын β-орындағы

көміртегін тотықтыру арқылы:


СН3−СН2−СН2−СООН О2 → СН3−СН2(ОН)−СН2−СООН

3. Оксоқышқылдарды тотықсыздандыру арқылы:

СН3−С(О)−СООН Н2 → СН3−СН2(ОН)−СООН

Гетерофункционалды қосылыстар

Функционалд

ы топтар

Өкілі


Аминоспирттер

-NH2 — OH

H2N-CH2-CH2-OH

және

аминофенолдар


Гидроксиқышқылд -ОН -СООН СН3-CH-COOH

Оксоқышқылдар

С=О -СООН СН3-ССООН


Аминқышқылдар -NH2 -COOH H2NCH2COOH

Гидроксикарбонил -ОН

ьді қосылыстар

Тривиальді

аты

коламин


Орынбасушы

номенклатура

2-аминоэтанол

сүт қышқылы 2-гидроксипропан

қышқылы

пирожүзім

қышқылы

2-оксопропан

қышқылы

глицин

аминоэтан

қышқылы

2,3дигидроксипропан

аль

-СН=О НО-СН2-СН-СН=О глицерин

альдегиді

Оксиқышқылдардың қасиеттері және жеке өкілдері

Оксиқышкылдардың әрі карбоксил, әрі гидроксил топтары болғандықтан,

қышқылдардың да, спирттердің де қасиеттерін көрсетеді.

Олар қышқылдар тәрізді тұздар, күрделі эфирлер, амидтер түзеді, ал спирттер

есебінде алкоголяттар, жай эфирлер түзеді.

1. Сілтілік металдармен және сілтілермен әрекеттесіп, тұз түзеді:


СН2(ОН)− СООН NaOH → СН2(ОН)− СООNa Н2О

2. Спирттермен әрекеттесіп, күрделі эфир түзеді:

СН2(ОН)− СООН СН3−OH → СН2(ОН)− СОО−СН3 Н2О

3. Спирттермен әрекеттесіп, жәй эфир түзеді:


СН2(ОН)− СООН СН3−OH → СН3−О−СН2−СООН Н2О

4. Спирттер сияқты тотығып, альдегидоқышқылдар түзеді:

СН2(ОН)− СООН [O] → СНО−СООН Н2О


Жеке өкілдері:

Гликоль қышқылы — СН2(ОН)− СООН, оксиқышқылдардың ең қарапайым өкілі, алғаш рет

піспеген жүзімнен бөлініп алынды.

Сүт қышқылы — СН3− СН2(ОН)− СООН, 1970 жылы Шееле ашыған сүттен бөліп алды.

Альдегидоқышқылдар және олардың қасиеттері, жеке өкілдері

Молекуласында альдегид және карбоксил топтары бар қосылыстарды,

альдегид кышқылдары деп атайды. Мысалы:

СНО–СООН — глиоксаль қышқылы; т.с.с.


Әдетте альдегид тривиальдік аттарымен атайды, мысалы глиоксаль

қышқылдары.

Әдетте альдегид және кетон қышқылдарын тривиальдік аттарымен атайды,

мысалы глиоксаль, пирожүзім қышқылдары.


Алу жолдары:

1. Оксиқышқылдарды тотықтыру арқылы:

СН2(ОН)−СООН [O] → СНО−СООН Н2О

2. Қышқылдарды ң дигалоген туындыларынан гидролиздеу арқылы:


СН (Cl)2−СООН Н2О → СНО−СООН 2НCl

Қасиеттері:

Альдегидоқышқылдардың әрі карбоксил, әрі карбонил топтары

болғандықтан, қышқылдардың да, альдегид пен кетондардың да қасиеттерін

көрсетеді.

Кетоқышқылдар және олардың қасиеттері,

жеке өкілдері

Молекуласында карбонил (оксо топ) және карбоксил топтары бар қосылыстарды,

немесе молекуласында кетон топшасы болса оларды кетоқышқылдар деп атайды.


Мысалы:

СН3–С(О)–СООН — пирожүзім қышқылы, кетоқышқылдардың ең қарапайым

өкілі.


Әдетте кетоқышқылдарын тривиальдік аттарымен атайды, мысалы пирожүзім

қышқылдары.

Алу жолдары:

1. Оксиқышқылдарды тотықтыру арқылы:


СН3−СН2(ОН)−СООН [O] → СН3−С(О)−СООН Н2О

2. Қышқылдарды ң дигалоген туындыларынан гидролиздеу арқылы:

СН3−СН (Cl)2−СООН Н2О → СН3−С(О)−СООН 2НCl


Қасиеттері:

Одан басқа кетон топтарын көрсетіп, сәйкес қышқылдардың аттарымен де

атайды. Мысалы, пирожүзім қышкылын α-кетопропион қышқылы деп атайды. Бұл

қышкылдар табиғатта кең тараған, олар жануарлар организмінде зат алмасу

кезіндегі аралық заттар ретінде пайда болады.


Кетоқышқылдардың әрі карбоксил, әрі карбонил топтары болғандықтан,

қышқылдардың да, кетондардың да қасиеттерін көрсетеді.

Ақуыздар

• Амин қышқылдары ақуыздардың биологиялық арнайылығын

және олардың тағамдық құндылығын анықтайды.

• Амин қышқылдарының алмасуының бұзылуы көптеген

ауруларға алып келеді.

• Амин қышқылдары асқазан-ішек жолдарында сіңіріліп, қанмен

барлық органдарға және тіндерге тарайды, сол жерде ақуыздар

синтезіне қатысады және әртүрлі өзгерістерге ұшырайды.

• Тірі ағзада ақуыздардың амин қышқылдары құрамы генетикалық

кодпен анықталады, синтездегенде 20 стандартты

аминқышқылы қолданылады.

• Қанда амин қышқылдарының тұрақты концентрациясы

сақталады.

• Қандағы амин қышқылдарының концентрациясы бауырдың

және бүйректің функционалдық жағдайын көрсетеді.

• Қандағы амин қышқылдарының құрамы бүйректің қызметі

бұзылған кезде, ақуыздың мөлшері көбейіп кетенді.

Амин қышқылдары

• Ақуыздар (протеиндер) гидролизденгенде αаминоқышқылдарын түзетін жоғары молекулалы

органикалық қосылыстар, биополимерлер.

• α-Амин қышқылдарда карбоксил –СООН және амин

тобы –NH2 α-көміртегінде орналасқан.

негіздік топ


H2N – CH – COOH

қышқылдық топ

Полифункционалды (гетерофункциональды) биоорганикалық қосылыстардың биологиялық маңызы

Оксикарбон

қышқылдары,

альдегидожәне

кетоқышқылдары тамақ, химия өнеркәсіптерінде, дәрідәрмек жасауда, медицина және ветеринарияда кеңінен

қолданылады.


Мәселен, алма және лимон, α-кетоглутар қышқылдары

үш карбон қышқылы немесе лимон қышқылы

айналымында

көмірсу,

май

сияқты

басқада

биоорганикалық заттардың оттегі қатысында тотығуында

қатысады.


Көмірсу алмасуының аралық өнімі ретінде түзілген

пирожүзім

қышқылы

кейбір

алмасатын

амин

қышқылдарын, ал α-кетоглутар қышқылы глутамин

қышқылын синтездейді.


Қымыздықсірке қышқылы А коферменті әсерінен

лимон қышқылына айналып, үш карбон қышқылы немесе

лимон

қышқылы

айналымының

үздіксіз

жүруін

қамтамасыз етеді.

Гетерофункционалды органикалық — презентация на 🎓

Оңтүстік қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы перезентация тақырыбы гетерофункционалды

ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ФАРМАЦЕВТИКА АКАДЕМИЯСЫ Перезентация Тақырыбы: Гетерофункционалды органикалық қосылыстар Дайындаған: Абдуваситов Н Қабылдаған

ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ФАРМАЦЕВТИКА АКАДЕМИЯСЫ Перезентация Тақырыбы: Гетерофункционалды органикалық қосылыстар Дайындаған: Абдуваситов Н Қабылдаған : Өмірқұлов А Шымкент 2021

ЖОСПАР 1. Гетерофункционалды қосылыстар 2. Гетерофунционалды қосылыстардың түрлері 3. Ақуыздар, амин қышқылдары 4. Нуклеин

ЖОСПАР 1. Гетерофункционалды қосылыстар 2. Гетерофунционалды қосылыстардың түрлері 3. Ақуыздар, амин қышқылдары 4. Нуклеин қышқылдары 5. Пайдаланған әдебиеттер

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Жасушаларда, тіндерде, ағзада метаболизм барысында түзілетін заттарды метаболиттер деп атайды. Метаболизм –

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Жасушаларда, тіндерде, ағзада метаболизм барысында түзілетін заттарды метаболиттер деп атайды. Метаболизм – яғни зат алмасу процессі. Биологиялық процесстерде негізінен гетерофункционалды қосылыстар қатысады. Құрамында екі немесе одан да көп табиғаты әртүрлі функционалдық топтары бар органикалық қосылыстар.

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Гетерофункионалды қосылыстарға жай биомолекулар жатады: амин спирттері аминофенолдар, гидрокси-, амин-, оксоқышқылдары, моносахаридтер,

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Гетерофункионалды қосылыстарға жай биомолекулар жатады: амин спирттері аминофенолдар, гидрокси-, амин-, оксоқышқылдары, моносахаридтер, пурин мен пиримидин негіздері, витаминдер, гормондар және т. б. Осы қосылыстардан жоғарғы молекулалы органикалық заттар құрылады: полисахаридтер, нуклеин қышқылдары, ақуыздар және т. б.

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Гетерофункционалды қосылыстардан дәрілер де алынады: Салицил қышқылы және олардың туындылары(ацетилсалицил қышқылы, метилсалицилат,

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Гетерофункционалды қосылыстардан дәрілер де алынады: Салицил қышқылы және олардың туындылары(ацетилсалицил қышқылы, метилсалицилат, салол) Сульфаниламидтік трепараттары (стрептоцид) Пара-аминобензой қышқылының туындылары (новакаин, анестезин) және т. б.

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Функционал топтың орналасыун халықаралық номенклатура бойынша (цифрмен) көрсетеді, ал рационалды номенклатура бойынша

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Функционал топтың орналасыун халықаралық номенклатура бойынша (цифрмен) көрсетеді, ал рационалды номенклатура бойынша грек әріптерін қолданылады. Грек алфавитінің әріптері карбоксил тобына жақын көміртектен, яғни С-2 атомынан санау басталады. 4 3 2 1 С – С – ОН γ β α || О

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Гетерофункцио Функциона налды топтар қосылыстар Өкілі Аминоспирттер -NH 2 - OH H

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Гетерофункцио Функциона налды топтар қосылыстар Өкілі Аминоспирттер -NH 2 — OH H 2 N-CH 2 -OH және аминофенолдар Гидроксиқышқы -ОН — СН 3 -CH-COOH лдар СООН │ OH Оксоқышқылдар СН 3 -ССООН С=О ║ СООН О Аминқышқылда / H 2 NCH 2 COOH р -NH 2 — НО-СН 2 -СНГидроксикарбон COOH СН=О ильді │ қосылыстар -ОН ОН СН=О Тривиальді Орынбасушы аты номенклатура коламин 2 -аминоэтанол сүт қышқылы 2 гидроксипропан қышқылы пирожүзім қышқылы 2 -оксопропан қышқылы глицин аминоэтан қышқылы 2, 3 дигидроксипроп аналь глицерин альдегиді

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Гетерофункционалды қосылыстардың химиялық қасиеттері: қосылыстың әртүрлі функционалдық топтардың болуы монофункционалдық қосылыстарға тән

ГЕТЕРОФУНКЦИОНАЛДЫ ҚОСЫЛЫСТАР Гетерофункционалды қосылыстардың химиялық қасиеттері: қосылыстың әртүрлі функционалдық топтардың болуы монофункционалдық қосылыстарға тән қасиеттердің күшеюіне немесе әлсіреуіне алып келеді және спецификалық (ерекше) химиялық қасиеттерді тудырады.

АҚУЫЗДАР Амин қышқылдары ақуыздардың биологиялық арнайылығын және олардың тағамдық құндылығын анықтайды. Амин қышқылдарының алмасуының

АҚУЫЗДАР Амин қышқылдары ақуыздардың биологиялық арнайылығын және олардың тағамдық құндылығын анықтайды. Амин қышқылдарының алмасуының бұзылуы көптеген ауруларға алып келеді. Амин қышқылдары асқазан-ішек жолдарында сіңіріліп, қанмен барлық органдарға және тіндерге тарайды, сол жерде ақуыздар синтезіне қатысады және әртүрлі өзгерістерге ұшырайды. Тірі ағзада ақуыздардың амин қышқылдары құрамы генетикалық кодпен анықталады, синтездегенде 20 стандартты аминқышқылы қолданылады. Қанда амин қышқылдарының тұрақты концентрациясы сақталады. Қандағы амин қышқылдарының концентрациясы бауырдың және бүйректің функционалдық жағдайын көрсетеді. Қандағы амин қышқылдарының құрамы бүйректің қызметі бұзылған кезде, ақуыздың мөлшері көбейіп кетенді.

АМИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ Ақуыздар (протеиндер) гидролизденгенде αаминоқышқылдарын түзетін жоғары молекулалы органикалық қосылыстар, биополимерлер. α-Амин қышқылдарда

АМИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ Ақуыздар (протеиндер) гидролизденгенде αаминоқышқылдарын түзетін жоғары молекулалы органикалық қосылыстар, биополимерлер. α-Амин қышқылдарда карбоксил –СООН және амин тобы –NH 2 α-көміртегінде орналасқан. негіздік топ α H 2 N – CH – COOH | R қышқылдық топ

R

R

АМИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ Амин қышқылдарының түрлері: Алмастырылмайтын (валин, лейцин, изолейцин, фенилаланин, триптофан, треонин, метионин, лизин);

АМИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ Амин қышқылдарының түрлері: Алмастырылмайтын (валин, лейцин, изолейцин, фенилаланин, триптофан, треонин, метионин, лизин); Шартты түрде алмастырылатын (аргинин және гистидин); Алмастырылатын (аланин, аспарагин қышқылы, глицин (гликокол), серин, глутамин қышқылы, цистеин (цистин), пролин, тирозин.

АМИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ Алмастырылмайтын аминқышқылдары адам организмінде синтезделмейді, бірақ өмірлік маңызды заттар болып табылады. Олар

АМИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ Алмастырылмайтын аминқышқылдары адам организмінде синтезделмейді, бірақ өмірлік маңызды заттар болып табылады. Олар тағаммен бірге ағзаға түсіп отыруы қажет. Жетіспеген жағдайда организмнің өсуі және дамуы тежеледі. Алмастырылмайтын аминқышқылдарының тағамдық ақуыздағы оптималды мөлшері адамның жасына, жынысына, кісібіне және басқа жағдайларға байланысты болады. Алмастырылатын аминқышқылдары адам организмінде синтезделеді.

ПЕПТИДТЕРДІҢ ТҮЗІЛУІ. α-аминқышқылдарының молекулаішілік әрекеттесуінің нәтижесінде пептидтер түзіледі. Екі α-аминқышқылдары әрекеттескенде дипептид түзіледі. Үш

ПЕПТИДТЕРДІҢ ТҮЗІЛУІ. α-аминқышқылдарының молекулаішілік әрекеттесуінің нәтижесінде пептидтер түзіледі. Екі α-аминқышқылдары әрекеттескенде дипептид түзіледі. Үш α-аминқышқылдары әрекеттессе трипептид түзіледі және т. б.

КӨМІРСУЛАР: − − фотосинтездің бірінші өнімдері болғандықтан бейорганикалық және органикалық заттарды байланыстырады; белоктармен, липидтермен

КӨМІРСУЛАР: − − фотосинтездің бірінші өнімдері болғандықтан бейорганикалық және органикалық заттарды байланыстырады; белоктармен, липидтермен қосылып күрделі жоғары молекулалы комплекстер түзеді; ыдырағанда көп мөлшерде энергия бөлініп шығады; биоорганикалық қосылыстардың құрамында кездеседі: нуклеин қышқылдарының, коферменттер, витаминдердің және т. б.

Рефераты:  Вечная рента - Энциклопедия по экономике

МОНОСАХАРИДТЕР көміртегі атомдарының санына қарай Пентоздар: рибоза дезоксирибоза карбонил тобына қарай Альдоздар : глюкоза

МОНОСАХАРИДТЕР көміртегі атомдарының санына қарай Пентоздар: рибоза дезоксирибоза карбонил тобына қарай Альдоздар : глюкоза манноза рибоза Гексоздар: глюкоза галактоза фруктоза Кетоздар: фруктоза

ДИСАХАРИДТЕР Дисахаридтер тотықсызданат тотықсызданбайт ын: мальтоза лактоза целлюлоза сахароза

ДИСАХАРИДТЕР Дисахаридтер тотықсызданат тотықсызданбайт ын: мальтоза лактоза целлюлоза сахароза

Полисахаридтер ДИСАХАРИДТЕР Гетеро. Гомополисахаридтер: Крахмал Гликоген Целлюлоза полисахаридтер: Гепарин Хондроитинсульфаттар Гиалурон қышқылы

Полисахаридтер ДИСАХАРИДТЕР Гетеро. Гомополисахаридтер: Крахмал Гликоген Целлюлоза полисахаридтер: Гепарин Хондроитинсульфаттар Гиалурон қышқылы

ЛИПИДТЕР Липидтер гректің “lіpos”- май деген сөзінен шыққан. Липидтер спирт пен май қышқылдарынан түзiлген,

ЛИПИДТЕР Липидтер гректің “lіpos”- май деген сөзінен шыққан. Липидтер спирт пен май қышқылдарынан түзiлген, күрделi эфирлерге жатады. Липидтер Сабынданатын Сабынданбайтын

ҚАНЫҚҚАН ЖӘНЕ ҚАНЫҚПАҒАН ЖМҚ

ҚАНЫҚҚАН ЖӘНЕ ҚАНЫҚПАҒАН ЖМҚ

НУКЛЕИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ Нуклеин қышқылдары - бұл биополимерлер, гидролизденгенде пуриндi, пиримидиндi негiздерiн, пентозалар (β-Д-рибофураноза, β-Ддезоксирибоза)

НУКЛЕИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ Нуклеин қышқылдары — бұл биополимерлер, гидролизденгенде пуриндi, пиримидиндi негiздерiн, пентозалар (β-Д-рибофураноза, β-Ддезоксирибоза) фосфор қышқылын түзетiн жоғары молекулалық органикалық қосылыстар. Нуклеин қышқылдарында кездеседi: пуриндi негiздер: аденин (A), гуанин (Г), пиримидиндi негiздер: урацил (У), тимин (Т), цитозин (Ц)

Қант 2’ Рибоза

Қант 2’ Рибоза

Қант 2’ H 2’ - дезоксирибоза

Қант 2’ H 2’ — дезоксирибоза

Фосфат Азотты негіз 5’ 1’ 3’ H нуклеотидтің келесі тізбегі

Фосфат Азотты негіз 5’ 1’ 3’ H нуклеотидтің келесі тізбегі

Пайдаланған әдебиеттер 1. Есімжан А. Е. Жалпы химия практикум [Мәтін]: Оқулық. - Алматы, 2004.

Пайдаланған әдебиеттер 1. Есімжан А. Е. Жалпы химия практикум [Мәтін]: Оқулық. — Алматы, 2004. — 296 б. 2. А. С. Қожамжарова и др. Бейораникалық химия практикумы [Мәтін]: Оқу-әдістемелік құрал / Каз. НМУ им. Асфендиярова. Алматы: Эверо, 2021. — 280 б. 3. Л. Г. Веренцова, Е. В. ж. б. Бейорганикалық, коллоидты және физикалық химия [Мәтін]: Бақылау тестері / Л. Г. Веренцова, Е. В. , Нечепуренко, А. А. Батырбаева, Э. К. Карлова. — Алматы: Эверо, 2009. — 212 б

Гетерофункционалдық қосылыстар | Скачать Материал

Органикалық химияны
көмірсутектің (сн) құрамына периодты
жүйедегі барлық элементтер кіретін туындылардың
химиясы деп қарастырамыз. органикалық
химияның бөлек пән болуына бірнеше себептер
бар.  1. органикалық заттың
өте көп түрлілігі. қазіргі кезде бірнеше
миллиондаған қосылыстар белгілі, ал неорганикалық
қосылыстар саны небары бірнеше ондаған
мыңға жетеді. 2. органикалық заттарды
неорганикалық заттардан физикалық қасиеттері
жағынан айырмашылық болуы. органикалық
қосылыстар әдетте неорганикалық қосылыстарға
қарағанда тұрақсыздау, тотығуы, жануы
оңай. 3. органикалық реакцияның
өнімінің шығымының аз болуы. 4. органикалық заттардың
практикада көп қолданылуы. органикалық
қосылыстардың жіктелуі. органикалық заттарды
кластарға бірнеше түрде бөледі. органикалық
қосылыстардың жіктелуі негізінде олардың
құрылысы — көміртек қаңқасы –жатыр. органикалық
қосылыстардың белгілі бір ретпен өзара
химиялық байланысқан с атомдарынан с
қаңқасы деп атайды. і. с қаңқасы типіне
байланысты қосылыстар 2 топқа бөлінеді. 1) ашық тізбекті ациклді
қосылыстар. 2) циклді, тұйық тізбекті
қосылыстар. ациклді қаңқа нормаль
және изоқұрылысты болуы мүмкін. нормаль → с – с –
с – с и
зо → с – с – с – с  с  а
циклді қосылыстар
(май қатары) қаныққан, қанықпаған болып
екіге бөлінеді. тұйық тізбекті циклді
қосылыстар к

арбо циклді және гетероциклді (циклі с тек атомдардан
және басқа алициклді арендер
элементтерден n,o,s,p және т.б. құралған) (цикл3 тек с атомынан
құрылған)  h

2c — ch2  h2c — ch2 n пиридин іі. органикалық қосылыстардың
құрамындағы басқа элементтерге байланысты
бөлу. ііі. атомдар арасындағы
химиялық байланыстарға қарап бөлу (қаныққан,
қанықпаған). іv. функциональді топтарға
қарап кластарға бөлуге болады.  функционалды топ деп
заттардың қандай топқа жататынын және
олардың қандай негізгі химиялық қасиеттерін
сипаттайтын атом немесе атом тобын айтамыз. органикалық заттардың
молекулада бірнеше функционалдық топтар
болуы мүмкін. егер ондай топтар бірдей
болса, ( 2 галоген) (3 гидроксил тобы) онда
олар полифункционалды деп аталады. егер бірнеше әр түрлі
функционалды топ болса, гетерофункционалды
деп аталады. ch2 — nh2  ch2 — он этаноламин.  көмірсутектер ациклді қосылыстар
циклді  н

ормаль изотізбек карбоциклді
гетероциклді қаныққан қанықпаған
алициклді арендер (ерекше  (алкандар) аромат қасиет
көр-ді) тұйық тізбегінде тек
көміртек атомдары ғана емес, басқа да
элементтердің, атомдары бар қосылыстарды
гетероциклді қосылыстар деп атайды. гетероциклді
системалар мейлінше әр алуан. ең кемінде
екі коваленттік байланыс түзуге кабілетті
кез келген атом теория жүзінде сақина
құруға қатынаса алады. оттек, күкірт және
азоттың циклдік қосылыстары ең жақсы
зерттелген және кеңген таралған. көміртекпен бірге
цикл құруга қатынасатын элементтер гетероатомдар
деп аталады. олардың санына сәйкес моно-,
ди-немесе үш- және т. б. гетероатомдық
сақиналарды айырады. гетероциклдердің
құрамында үш, төрт, бес, алты және атомдардың
одан да көп саны бола алады. карбоциклдік
қосылыстар сияқты бес және алты мүшелі
гетероциклдер өте берік келеді. мүмкін болатын гетероциклді
системалардың саны орі карай коиденсацияланған
ядролары бар гстероциклдердің болуына
байланысты өседі. гетероциклді қосылыстардың
табиғатта кеңінен таралуы (витаминдер,
алкалоидтер, пигменттер және жануарлар
мен өсімдік клеткаларының басқа да құрам
бөліктері түрінде), олардың биологиялык.
процестердегі маңызды ролі, сондай-ақ
ауыл шаруашылығы қалдыктарынан және
көмірді кокстеу өнімдерінің ұшқыш бөлігінен
алу мүмкіндігі қосылыстардың бұл класын
тиянақты зерттеу қажеттігін тудырады. қасиеттері бойынша
май қатарының қосылыстарына жақьн кейбір
гетероциклді қосылыстар алдыңғылармен
бірге қарастырылган-ды, мысалы этилен
тотығы, лактондар, екі негізді кышқылдардың
ангидридтері, цианур қышқылы және т. б.
бүл косылыстар ашык тізбекті косылыстардан
оңай түзіледі және сакшіа үзілгенде қайтадап
оларга оңаіі айналады. химиялық жәпе физикалық
қасистінде үлкенірек немесе кішірек
дәрежеде ароматик сипат байқататын, яғнн
қа-систтері бойынша бензолға ұқсас гетероциклді
қосылыстар оргаішкалық қосылыстардың
басқа типтеріиен жеке карастырылады.
ароматик сипаты бар өте қарапайым гетероциклді
косылыстар— фуран (і),тиофен (ii) және пиррол
(iii):  бензол сияқты бұл
гетероциклдердің қосып алу реакцпяларынан
гөрі орьн басу реакцияларына бейімдірек
келеді. олар бензолга тән байырғы галогендеу,
сульфолау, иитрлеу, фридель— крафтс реакциясына
және т. б. реакцияларға туседі. тотықсыздапдыргыштар
мен тотықтырғыштардын, әсеріпе мейлінше
төзімді. химиялық тұрғыдан көрсетілген
ерекшеліктер сакинналарда гетероатомның
электрондық жұбы және π-байланыстардың
екі электропдық жүбынан тұратьш электрондық
секстеттің бар болуымен анықталады. алты
р-электрондар бензолдағы сияқты ортак
электрондық бұлт құрады, мысалы фуран
үшін: қосарланудың нәтижесінде
сақина жазықтық күйге түседі, жай байланыстар
қысқарады. ренгенографиялық
зерттеулер фуран, тиофен және пиррол
молекулаларындағы атомаралық қашықтықтардың
келесі мәндерін береді. с — с қашықтығыпың
қыскаруы (әдоткі мөлшері 1,5,4,а са-лыстырғанда)
циклде байланыстардыц қосарлапуьшыц
бар екен- дігін дәлелденді. алайда бензол молекуласы
және бес мүшелі гетероциклдер молекулаларыидағы
электрондар секстеттерінін, тұрақтылығы
әр турлі. мысалы, тиофенде орын басу реакциялары
бензолдағыдан гөрі оңайырақ өтеді. пиррол
мен фуранда ароматик қа-сиет әлсіздік
сипат көрсетеді. фуран қосылу реакцияларында
әдеткі алифатик диендер сияқты болады.
оның π-электрондар секстстіиін. шамалы
тұрақтылығы сақина ашуга бейімділігінен
де көрінеді. көптеген гетероциклдер
үшін гетероатомдардың алмасу реак-иіялары
тән. мұндай реакцпялар ароматик қосылыстар
үшін юлгісіз. жалғыз гетероатомы
бар гетероциклдерде нөмірлеуді сол гетероатомнан
бастайды. циклде бірнеше гетероатомдар
болғанда оларды келесі рет-еи белгілейді:
о, s, n. өзін-өзі бақылауға
арналған сұрақтар: 1. гетероциклді қосылыстарға
анықтама беріңіз? 2. гетероциклдерге
сипаттама беріңіз? № 2 дәріс. гетероциклдердің‚
полициклдердің номенклатурасы. қанықпаған
гетероциклдердің ароматтылығы. дәріс жоспары: 1. гетероциклдердің‚
полициклдердің номенклатурасы. 2. қанықпаған гетероциклдердің
ароматтылығы. бес мушелі гетероциклдерде
2 жоне 5-қалыптарды а, а’ деп, л 3 және 4 —
р, р’ ден жиі белгілейді. алты мүшелі гетероцикл-ерде
2 және 6-қалыптарды— re, а’, 3 және 5 — р, р’
4-қалып-ы — ү деп белгілейді. егер nh топтары
мен үшіншілік азоты ар болса, 1 цифрымен
н белгілепеді, япш мьшадай тәртіп сакілады:
о, s, nh, n. кондепсацияланған циклдері бар
косылыстар үшін одетте арнаулы атауларды
(кумарон, индол, акридин және т. б.) пайдаланады.
бірақ бұл қосылыстарды олардың молекулаларын
құратын циклдер бойынша да атауға болады.
үшін гетероциклдің атауының алдына бензо, нафто жэ- т. б. қосымшалар қойылады,
олар екінші гетероциклді емес эмга сәйкес  егер конденсацияланған
системаларда гетероатом циклдер конденсацияланатын
орнымен қатар орналаспаса, нөмірлеу сол
орнымен катар атомнан басталады да, гетероатом
ең темен цифрға ие болатындай етіп жүргзіледі: егер гетероцикл екі
жагынан екі карбоциклді ядролармен болса,
онда нөмірлеу гетероатом ең жоғары цифрға
не болатындай етіп өткізіледі: циклді қосылыстардың
аттарын «цикло-» деген сөз қосылып май
қатары көмірсутектерінің аттары тәрізді
етіліп жасалады. мысалы, бутилен окисі h

2c — o  h2c — ch2  бутилен окисі  алу әдістері:

  1.  
    Мырышты дигалогенмен әрекеттестіріп туындыларын галогенсіздендіру
    жатады.

  1.  
    Дигалоген туындылардың натриймалон
    эфирімен әрекеттестіру арқылы

  1.  
    Галоген сутегінің галогенкарбонилді
    қосылыстан бөлінуі

  1.  
    Екі негізді қышқылдардың тұздарын
    декарбоксилирлеу

  1.  
    Күрделі эфирлік конденсациялау
    арқылы

Химиялық қасиеттері.

    1.  
      Сутектендіру

    1.  
      Галогендіру

    1.  
      Галогенді сутектердің әрекеті

Оцените статью
Реферат Зона
Добавить комментарий