- «в него надо было сразу стрелять на поражение!»
- «он всю дорогу был такой… додик, ***!»
- «отец его войной на жизнь зарабатывает»
- Әдебиет теориясы: әдебиеттің тектері. әдеби жанрлар. тілдің көркемдегіш тәсілдері. өлең ұйқастары – ұбт, қорытынды аттестаттау және ожсб сынақтарына дайындайтын онлайн жаттықтырғыш құралы
- Жүсіп баласағұни (1017/1021–1075)
- Қазақстандық төлем балансты құрудың әдістемесін талдау
- Уголовное дело
«в него надо было сразу стрелять на поражение!»
«Очень тяжело. Был шок, просто трагедия для всех. Поверить в то, что произошло — невозможно», — говорит замначальника управления международных связей ПГНИУ Вячеслав Терешенко.
«он всю дорогу был такой… додик, ***!»
Последние два года 18-летний Тимур Бекмансуров жил со своей матерью Натальей в квартире на 12-м этаже добротного кирпичного ЖК на улице Новосибирской, 13. По одну сторону от этого дома располагается психиатрическая больница, по другую — школа № 60, где учился будущий стрелок.
Бывшие ученики этой школы, с которыми удалось разговориться на лестничной клетке в подъезде Бекмансурова, говорят, что сюда он переехал «пару лет назад из Татарстана» и сразу же стал удивлять всех странным поведением.
«Я с ним вместе учился. Он пришел в 9а и закончил в этом году в 11а. И он всю дорогу был такой. Когда ему ставили тройки, он учителям каждый раз говорил, что убьет их. Но на это никто внимания не обращал», — рассказывает молодой человек по имени Никита.
«Химичка ему как-то двойку поставила, так он ей прямо заявил: «Куплю, ***, ствол и вам всем тут *** [конец]. Только всем было *** [все равно], никто его всерьез не воспринимал. Додик, ***», — подтвердил бывший одноклассник и сосед Бекмансурова по дому Артем Белов.
Одноклассник Никита описал другую похожую ситуацию: «Из параллели как-то кто-то написал, что в 9а лохи, и его фамилию. Он нашел, кто написал, начал с ними драться, но они его побили. Тогда он тоже заявил, что застрелит их».
Оба собеседника говорят, что Тимур Бекмансуров постоянно общался только с одним человеком — «своим одноклассником Вовой». Таким же «патлатым парнем в очках», с бородкой и отрешенным взглядом.
Во время этого разговора с другом Тимура Бекмансурова в квартире работали следователи. «Никто его на районе даже не видел. Он только в школе появлялся, а потом уходил домой сразу и за компьютером сидел, геймил. Но все знали, что он хотел давно уже получить лицензию на оружие и летом получил», — продолжил Артем Белов.
«отец его войной на жизнь зарабатывает»
Соседи Бекмансуровых в большинстве своем говорят, что те жили тихо и почти незаметно. С ними мало кто общался и еще меньше тех, кто хоть что-то знал о них. Лишь один сосед, попросив предварительно не раскрывать его имени, сообщил ряд довольно примечательных подробностей об этой семье.
«Отец Тимура не живет с ними. Вроде бы где-то в Удмуртии. Знаю, что на жизнь зарабатывает войной. Еще с чеченской наемником работал и потом почти по всем горячим точкам воевал, включая Донбасс», — говорит мужчина. По его словам, Тимур с детства видел оружие: «несколько отцовских стволов в этой квартире до сих пор хранятся, Тимур на них и учился стрелять». 38 тыс. рублей на ружье, с которым Бекмансуров пришел сегодня в университет, продолжил собеседник, дали ему летом «собственные родители». «Они с одноклассником Володей ездили летом все вместе на полигон пристреливать его», — добавил собеседник.
О том, что Бекмансуров готовит колумбайн, многие, с его слов, начали подозревать еще в мае этого года. «Он начал рассказывать, что может зайти запросто в свою школу и всех там положить», — говорит сосед стрелка. Эти разговоры начались вскоре после расстрела, который устроил 11 мая в казанской гимназии № 175 19-летний Ильназ Галявиев, и Бекмансуров «о Галявиеве упоминал».
Мужчина считает, что мать Бекмансурова «наверняка знала» о планах сына, но предпочла не заострять на этом внимание. То ли не хотела педалировать тему и раздражать лишними нотациями сына, то ли женщине просто было некогда этим заниматься. «Она какой-то крупный руководящий работник», — утверждает сосед Бекмансуровых.
Другой сосед Бексмансуровых рассказал, что видел Тимура утром в день шутинга. Одетый во все черное, с балаклавой на голове и с сумкой в руках, где лежало оружие, парень садился в «синюю Mazda-6» — такси, на котором он добрался к университету. «Я с ним прямо внизу нос к носу столкнулся.
Следственные действия, проходившие в квартире Бекмансуровых практически весь день, закончились к 20:00. Сначала из квартиры вывели бывшего одноклассника Владимира — того самого «патлатого Вову». С журналистами он предпочел не разговаривать, молча проследовав к лифту в сопровождении трех оперативников.
Әдебиет теориясы: әдебиеттің тектері. әдеби жанрлар. тілдің көркемдегіш тәсілдері. өлең ұйқастары – ұбт, қорытынды аттестаттау және ожсб сынақтарына дайындайтын онлайн жаттықтырғыш құралы
Эпос – өмір шындығын мол қамтып, кең суреттейтін, адам мінезін терең ашып жан-жақты танытатын күрделі жанр.
Лирика – суреттеп отырған өмір құбылысына ақынның түсінігін, күйінішін, сүйінішін көрсететін көлемі шағын өлеңдер.
Драма – шындықты айрықша тәсілдермен, шиеленіскен тартыстар үстінде жинақтап, оқиғаға қатысатын адамдардың сөзі мен ісі арқылы көрерменнің көз алдында қолма-қол көрсететін жанр.
Әдеби жанрлар
Эпикалық жанрға жататын шығармалар: батырлар жыры, лиро-эпостық жырлар, ертегілер, аңыздар, эпопея, роман, хикаят (повесть), әңгіме, очерк, новелла,т.б.
Лирикалық жанрға жататын шығармалар: арнау-өлең, баллада, өлең, сонет, рубаи, т.б.
Драмалық жанрға жататын шығармалар. трагедия, комедия, интермедия, скетч, пьеса, т.б.
Тілдің көркемдегіш тәсілдері
Ажарлау
Теңеу – заттың не құбылыстың ерекше белгілерін басқа затпен не құбылыспен салыстыра суреттеу.
Келеді желдей зуылдап,
Жеткізбейді Шұбар ат.
Атқан оқтай зырылдап,
Жал-құйрығы суылдап. («Алпамыс батыр» жырынан)
Эпитет (айқындау) – заттың не құбылыстың айрықша сипатын, сапасын, белгісін білдіретін суретті сөз.
Алтын күнді, қара жерді сағындым,
Жан-жолдасым – жүйрік желді сағындым. (М.Жұмабаев, «Сағындым)
Ассонанс – бірыңғай дауысты дыбыстарды қайталау.
Ашу деген – ағын су,
Алдын ашсаң, арқырар.
Ақыл деген – дария,
Алдын тоссаң, тоқырар. (Қазыбек би)
Аллитерация – бірыңғай дауыссыз дыбыстарды қайталау.
Түніменен түйіндік,
Таң атқанда тарандық.
Таң ағарып атқан соң,
Төңірек жаққа қарандық. (Махамбет, «Соғыс»)
Ажарлаудың бұл түрлері поэзияда да, прозада да кездеседі.
Құбылту – троптар
Метафора (ауыстыру) – суреттелген затты не құбылысты айқындай түсу үшін оларды сөздеріне ұқсас затқа не құбылысқа балау.
Сөз – жаңбыр, даусым – дауыл, әнім – ескек,
Ойнақтап басылайын аз желдетіп. (І. Жансүгіров, «Әнші»)
Кейіптеу – табиғат құбылыстарын жандандырып, адам кейпінде суреттеу.
Мөлдіреген «Жетімкөл» көкке қарап,
Мөлдіреген көз жасын тыя алмай тұр. (М. Мақатаев, «Аққулар ұйықтағанда»)
Метонимия (алмастыру) – өзара байланысты ұғымдар мен шартты сөздерді бірінің орнына бірін алмастыра қолдану.
Үйі мәз боп қой сойды,
Сүйіншіге шапқанға. («Абай, «Мәз болады болысың»)
Синекдоха (мегзеу) – бүтіннің орнына бөлшекті, жалпының орнына жалқыны немесе керісінше қолдану.
Дұғай сәлем жазамын Күйісбайға,
Бермек болған айғырдың көзі қайда? (Абай)
Аллегория (пернелеу) – адамдар арасындағы қатынастарды астарлап жануарлар мен жәндіктер әрекетімен көрсету. Аллегорияға А. Байтұрсыновтың, С. Дөнентаевтың мысал өлеңдері жатады.
Ирония (кекесін) – адамды, затты, құбылысты сырттай мақтап суреттеп, іштей келекелеп, мысқалдап айту.
Көрінсін Біржан салға ай секілді,
Ақ құйрық көңіл ашар шай секілді.
Ұсынса қол жетпейтін арғымағым,
Біржанға баламаймын тай секілді. («Біржан мен Сара» айтысынан)
Гипербола (ұлғайту) – затты не құбылысты шамадан тыс ұлғайтып көрсету.
Литота (кішірейту) – затты не құбылысты кішірейтіп көрсету.
Астында мінген тарланның
Тұрпатына қараса,
От орнындай тұяқтан (гипербола)
Оймақтайы қалыпты. (литота)
Етектейін еріннен (гипербола)
Екі елісі қалыпты. (литота)
Қиған қамыс құлақтан
Бір тұтамы қалыпты. (литота)
Жалбыраған жалынан
Жалғыз қарыс қалыпты. (литота)
Бір құшақтай құйрықтан (гипербола)
Бір уыстай қалыпты. (литота)
Айшықтау
Арнау – автордың өзіне не өзгеге, кейде тіпті жалпы жұртқа арнайы тіл қатуы, олармен іштей тілдесуі.
Қалың елім, қазағым, қайран жұртым,
Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың.
Жақсы менен жаманды айырмадың,
Бірі қан, бірі май боп енді екі ұртың… (Абай)
Қайталау
1. Жай қайталау.
Мен, мен едім, мен едім,
Мен Нарында жүргенде,
Еңіреп жүрген ер едім. (Махамбет)
2. Еспе қайталау.
Сарыарқаның бір тауы бар,
Бір тауы бар сымбатты.
Сол таудан сен сыр тауып ал,
Сыр тауып ал, қымбаттым. (С. Сейфуллин)
3. Анофора – өлең тармақтарында бір сөздің немесе сөз тіркесінің жол аяғында қайталануы.
Атадан туған мен бір шоқ,
Садаққа байлар сайман жоқ.
Балталыдай жерім жоқ,
Бақалыдай көлім жоқ,
Алдымда менің ағам жоқ,
Артымда менің інім жоқ. («Қозы Көрпеш-Баян сұлу» жырынан)
4. Эпифора – өлең тармақтарында бір сөздің немесе сөз тіркесінің жол аяғында қайталануы.
Атадан туған мен бір шоқ,
Садаққа байлар сайман жоқ.
Балталыдай көлім жоқ,
Бақалыдай көлім жоқ,
Алдымда менің ағам жоқ,
Артымда менің інім жоқ. («Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жырынан)
5. Риторикалық сұрақ – риторикалық сұраққа, әдетте, жауап күтілмейді, айтылған ойға тыңдаушының назарын аударып, екпін түсіру үшін қолданылады.
Айналайын ақ Жайық,
Ат салмай өтер күн қайда?
Еңсесі биік ақ орда,
Еміне кірер күн қайда? (Махамбет)
6. Антитеза (шендестіру) – кереғар екі затты не құбылысты қатар қоя отырып, келесі бір заттың, ұғымның, құбылыстың сипатын суреттеу.
Бұқар барсаң қолаң бар,
Қолаңды көр де шашым көр.
Зергер барсаң қасында
Алтыннан соққан түйме бар.
Түймені көр де басым көр.
Молаға барсаң қасында
Қиюлы жатқан қалам бар,
Қаламды көр де қасым көр. («Ер Тарғын» жырынан)
7. Градация (дамыту) – алдыңғы сөзден соңғы сөзді, алдыңғы ойдан соңғы ойды, алдыңғы құбылыстан соңғы құбылысты асыра, асқақтата суреттеу.
Сары ала туы салбырап,
Қабағы тастай түйіліп,
Аллалап Тарғын шабады.
Ай бетіне кіреді,
Күн бетінен шығады.
Қойға бір бөрі
Бөріктіре қырады.
Талай қалмақ құлады,
Ер қайратын сынады.
Сүйіп мінген Тарланға
Басты келіп дойырды,
Тарлан салды мойынды,
Толып жатқан қалмаққа
Тарғын салды ойынды,
Талай қалмақ жойылды. («Ер Тарғын» жырынан)
8. Параллелизм (егіздеу) – екі құбылысты немесе екі затты қатар қойып, жұптап суреттеу.
Асыл туған Ақжүніс,
Күнді бұлт қоршайды,
Күнді байқай қарасам,
Күн жауарға ұқсайды!
Айды бұлт қоршайды,
Айды байқай қарасам,
Түн жауарға ұқсайды!
Бойды байқай қарасам,
Қол-аяғым көсіліп,
Аузы-мұрным ісініп,
Алланың хаһ бұйрығы
Маған таянғанға ұқсайды! («Ер Тарғын» жырынан)
9. Инверсия – сөздердің орындарын ауыстырып, өзгеше тіркестер құру.
Қасымдағы қырық жігіт
Суыра алмады оғымды,
Тасқа кірген тартқанда. («Ер Тарғын» жырынан)
10. Эллипсис – сөйлем ішінде атап айтпаса да түсінікті кейбір сөздерді әдейі жазбай кету.
Таң бозарып атқанда,
Таң шолпаны батқанда,
Ұйқыда ел жатқанда
«Аттан!» деген бір дауыс
Құлаққа сар-сар келеді… (Мұнда «Жау шапты» деген сөз тіркесі айтылмаған)
Өлең ұйқастары
Белгілі бір өлшеммен, үйлесімді ырғақпен ұйқасып келетін өрнекті сөз жүйесін өлеңдейді.
Өлең жолдары буын саны, тармағы, ырғағы мен мағынасы жағынан және ұйқасу үйлесімі жағынан жеке жүйе құрайды. Мұны өлеңнің шумағы деп атайды.
Шумақ тармақтардан, яғни өлең жолдарынан тұрады. Тармақ өз ішінен бунақтарға бөлініп, олар ырғағын тудырады. Тармақтың соңғы сөздерінің дыбыстық жағынан үндесуін өлең ұйқасы деп атайды.
Академик Қ. Жұмалиев қазақ поэзиясындағы ұйқастардың түрін төмендегідей көрсеткен:
1. Қара өлең ұйқасы (а, а, б, а)
2. Шұбырпалы ұйқас (а, а, а, а)
3. Ерікті ұйқас (а, б, в, г, б)
4. Шалыс ұйқас (а, б, а, б)
5. Егіз ұйқас (а, а, б, б)
6. Аралас ұйқас (а, а, б, в, б, в, б, б, б)
7. Шалыс ұйқас (а, б, а, б, в, г, д, г, ж, д)
Ұйқас түрлерінің үлгі кестесі.
Ұйқас түрлері | Мысалдар | ||
| 1 | Қара өлең ұйқасы | Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы, /а/ Қиыннан қиыстырар ер данасы. /а/ Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп, /б/ Теп-тегіс, жұмыр келсін айналасы. /а/ (Абай) | |
| 2 | Кезекті ұйқас | Желп-желп еткен ала ту, /а/ Жиырып алар күн қайда? /б/ Орама мылтық тарс ұрып, /в/ Жауға аттанар күн қайда? /б/ (Махамбет) | |
| 3 | Шұбыртпалы ұйқас |
| |
| 4 | Ерікті ұйқас |
| |
| 5 | Шалыс ұйқас | Қараңғы қазақ көгіне /а/ Өрмелеп шығып күн болам. /б/ Қараңғылықтың кегіне /а/ Күн болмағанда, кім болам? /б/ (Сұлтанмахмұт) |
Жүсіп баласағұни (1017/1021–1075)
,
ЖүсіпХас Хажиб Баласағұни (шамамен 1017/1021–1075)
– ақын, ойшыл, ғалым, мемлекет қайраткері. Туған жері- Жетісу жеріндегі Баласағұн қаласы. Бұрын бұл қаланы «Күз Орда» деп атаған.
Жүсіптің әкесі де ақын, өнерпаз кісі болған. Қараханидтер мемлекетінің астанасы Баласағұн қаласында хан сарайында өлең айтып, күй шерткен. Кейін ол іске баласын да тартып, Жүсіп әкесімен бірге хан сарайында қызмет еткен. Онда жүріп қоғамдық және жаратылыстану ғылымдарынан білім алады. Өмірі туралы мәліметтер аз сақталған. Замандастары мен өзінен кейінгі ұрпақтарға дарынды ақын ғана емес, ғалым ретінде де танымал болған. Философия, математика, медицина, астрология, өнертану, әдебиеттану, тіл білімі, т. б. ғылым салаларының дамуына зор үлес қосқан. ЖүсіпБаласағұнидың есімі әлемдік әдебиет пен мәдениет тарихында «Құдадғу біліг» («Құтты білік») дастаны арқылы қалды. Ол бұл дастанды хижра есебімен 462 жылы, қазіргі жыл санау бойынша 1070 жылы жазып бітірген. Дастанды «хандардың ханы» — Қарахандар әулеті мемлекетінің негізін салушы Сатұқ Қара Бұғра ханға тарту етеді. Сол үшін хан өз жарлығымен Жүсіп Баласағұнға «хас хажиб» — «бас уәзір» немесе «ұлы кеңесші» деген лауазым берген. Дастанның бізге жеткен үш көшірме нұсқасы бар. Біріншісі, Герат қаласында 1439 жылы көне ұйғыр жазуымен (қазір ол Вена қаласындағы Корольдік кітапханада сақтаулы), екіншісі, 14-ғасырдың бірінші жартысында Египетте араб әрпімен (Каирдың Кедивен кітапханасы қорында) көшірілген. Ал Наманган қаласынан табылған үшінші нұсқасы 12-ғасырларда араб әрпімен қағазға түсірілген. Бұл қолжазба Ташкенттегі Шығыстану институтының қорында сақтаулы тұр. Ғалымдар осы үш көшірме нұсқаның әрқайсысына тән өзіндік ерекшеліктерді жинақтай отырып, «Құтты білік» дастанының ғылыми негізделген толық мәтінін жасап шықты. Дастанның көне қолжазбасы табылғанын әлемге тұңғыш рет хабарлап, 1823 жылы «Азия» журналында (Париж) Вена нұсқасынан үзінді жариялаған француз ғалымы Жауберт Амадес еді. Венгер ғалымы Германи Вамбери «Құтты біліктің» бірнеше тарауын неміс тіліне тәржіма жасап, 1870 жылы Инсбрук қаласында жеке кітап етіп бастырып шығарды. Бұл шығарманы зерттеу, ғылыми мәтінін дайындау және аударма жасау ісімен орыс ғалымы В. Радлов жиырма жыл бойы үзбей айналысты. «Құтты білік» дастанын К. Каримов өзбек тіліне, Н. Гребнев пен С. Иванов орыс тіліне, А. Егеубаев қазақ тіліне, бір топ аудармашылар ұйғыр тіліне (Пекин, 1984) тәржіма жасады. Дастанның әдеби, тілдік, тарихи тұрғыдан ғылыми мәні ерекше. Бұл шығарма бертін келе қазақ халқының этникалық құрамын қалыптастырған ру-тайпалардың орта ғасырлардағы тұрмыс-тіршілігін, наным-сенімін, әдет-ғұрпын, сөз өнерін, тілін зерттеп білу үшін аса қажетті, құнды мұра. «Құтты білік» поэмасы түркі тіліндегі энциклопедиялық шығарма. Оны жазуда автор саяси сарынды басшылыққа алғандығын аңғару қиын емес. Ол Қарахандар жоғары дамыған Мәуреннахр, Шығыс Түркістан тәрізді аудандарды басқарудың жолдарын үйретуге тырысты. Шығарма тек саяси трактат көлемінде қалып қоймай, орта ғасыр дәуірінің ғылым, мәдениет салаларын да қамтиды. Адам тағдыры, өмірінің мәні, орны мен әлемдегі рөлі жайындағы мәселелер де қаралады. Сонымен бірге Баласағұни философиялық, шамандық, исламдық дүниетанымда да болды. Философияны поэзия арқылы жеткізу орта ғасырлық шығыстық үрдіс еді. Шығармада шамандық түсініктер көрініс тауып, исламдық идеология да елеулі орын алады. Бұл жайында А. Романов пен С. Иванов: «ЖүсіпБаласағұнидің „Құтты білік“ поэмасы ең алғаш, ең көне, әзірше жалғыз, мұсылман идеологиясының негізінде, осы идеологияны уағыздаушы ретінде түркі тілінде жазылған шығарма», — деп баға береді. Кітапқа көшпенділер тұрмысы мен аңшылық өнерін көрсететін нақыл сөздер, мақал-мәтелдер, тұрақты сөз тіркестері де енген. Қазақ ғалымдары Б. Кенжебаев, Ә. Дербісәлиев, Ғ. Айдаров, Ә. Қоңыратбаев, М. Мырзахметов еңбектерінде бұл көне жәдігер әдеби, тілдік, стильдік, философиялық, педагогикалық, текстологиялық, әлеуметтік, тарихи, саяси, мәдени тұрғыдан зерттелді.
Ақынның «Құтты білік» поэмасынан басқа жазған көптеген рубаилары да болған. Мысалы, Наманган қолжазбаларының ішінен оның 600 жолдан астам рубаилары табылған. Олардың да поэзиялық көркемдігі жоғары, филологиялық толғамдары терең.
Қазақстандық төлем балансты құрудың әдістемесін талдау
In the scientific article analysis review of Kazakhstan payment balance position have given. The basic emphasis is made on perfection of a technique of the Payment balance taking into consideration last International recommendation – “RPB-5” complication method. The basic attention is devoted to improve statistical, number accounting which is necessary for the correct complication of the Payment balance taking into consideration specificity of the Kazakhstan external economic and financial policy.
Уголовное дело
Сейчас расследование преступления продолжается. Тела убитых увезли в морг, с ними работают эксперты регионального бюро судмедэкспертизы. С пострадавшими работают врачи, в больницах дежурят психологи и сотрудники минздрава, которые помогают родственникам.
На усиление из Москвы прибыли хирурги, травматологи и реаниматологи. А вместе с ними когорта проверяющих и высокопоставленных: главы Минздрава РФ Михаил Мурашко, Минпросвещения Сергей Кравцов, замглавы МЧС Илья Денисов, замгенпрокурора РФ Николай Шишкин.
Около 18:30 Николай Шишкин встретился с журналистами на западном входе в кампус Пермского университета, примерно там, откуда начал стрельбу Бекмансуров. «Я приехал по поручению генерального прокурора с целью скоординировать действия правоохранительных органов и власти по расследованию и оказанию помощи всем нуждающимся», — заявил Шишкин и проследовал внутрь кампуса.
Посторонних туда не пускают.
Министерство территориальной безопасности Пермского края уже анонсировало, что из местного бюджета семьям погибших будет выделено по 1 млн рублей в качестве компенсации, получившим огнестрельные ранения — по 500 тыс., получившим переломы и увечья при эвакуации — по 100 тыс. рублей. Еще по 1 млн рублей родственникам погибших выплатит сам вуз.
